Dwa nowe przejścia przez Zieloną Linię. Nikozja nadal czeka

Louroujina–Lympia i Kampos–Karavostasi mają zostać otwarte jednocześnie. Takie porozumienie osiągnęli w poniedziałek, 9 listopada, prezydent Nikos Christodoulides i przywódca Turków cypryjskich Tufan Erhürman podczas spotkania z wysłanniczką ONZ Maríą Ángelą Holguín. Daty uruchomienia przejść jeszcze nie podano.

Erhürman mówi o postępie i dodatkowej propozycji, która jego zdaniem mogłaby zmienić dynamikę rozmów. Z Nikozji płynie jednak rozczarowanie: uzgodnione trasy nie rozwiążą problemu kolejek przy głównym przejściu samochodowym w stolicy.

Dwa przejścia mają ruszyć tego samego dnia

Porozumienie obejmuje połączenie Louroujina–Lympia oraz Kampos–Karavostasi. Christodoulides wyjaśnił po spotkaniu, że oba przejścia zostaną otwarte tego samego dnia, gdy zakończą się niezbędne przygotowania.

Pierwsza trasa połączy tureckocypryjską Louroujina, znaną również jako Akıncılar, z Lympia. Drugie przejście ma zapewnić połączenie Kampos z Karavostasi, czyli Gemikonağı, nad zatoką Morfu.

Erhürman: przyjęto jeden z czterech wariantów

Podczas konferencji prasowej Erhürman przedstawił uzgodnienie jako wynik pakietu propozycji, który wniósł do rozmów. Jak wyjaśnił, zaproponował cztery warianty dotyczące przejść.

Jeden zakładał etapową realizację połączenia przez Pyroi i Athienou w kierunku Geri, z udziałem obu stron i finansowaniem unijnym na dalszym etapie. W kwestii nieruchomości greckocypryjskich na trasie wskazał możliwość wykorzystania działającej na północy „komisji nieruchomości”.

Kolejny wariant obejmował jednoczesne otwarcie czterech przejść — Pyroi, Louroujina, Mia Milia i Karavostasi — wraz z rozwiązaniem kwestii dostępu do Pyli. Trzeci przewidywał połączenie otwarcia Mia Milia z trasą Kampos–Karavostasi. Ostatecznie zaakceptowano czwarty: Louroujina–Lympia oraz Kampos–Karavostasi.

Pozostałe warianty były propozycjami, a nie wspólnymi ustaleniami. Rozmowy o Mia Milia, Pyroi–Aglantzia i dostępie do Pyli mają być kontynuowane.

Spór o wykorzystanie strefy buforowej

Erhürman powiązał temat Pyli z dyskusją o przebiegu połączenia Pyroi–Aglantzia przez strefę buforową. Według jego relacji pojawiły się pytania o to, kto interweniowałby na takim odcinku w razie wypadku lub przestępstwa.

Przekonywał, że skoro strona greckocypryjska zabiega o wykorzystanie strefy buforowej przy jednej trasie, strona tureckocypryjska podniosła kwestię dostępu do Pyli na podobnej zasadzie.

To jeden z nierozstrzygniętych elementów rozmów. Poniedziałkowe porozumienie o dwóch przejściach nie rozwiązuje tych sporów.

Propozycja, której szczegółów nie ujawniono

Tureckocypryjski przywódca poinformował również o odrębnej inicjatywie, która — w jego ocenie — mogłaby istotnie zmienić przebieg procesu. Nie ujawnił jej treści, tłumacząc, że chce dać Christodoulidesowi czas do namysłu i pozostawić przestrzeń dyplomacji.

Erhürman powiedział, że propozycję przygotował po konsultacjach z Ankarą. Chciałby omówić ją podczas spotkania z sekretarzem generalnym ONZ.

Oceny obu stron różnią się jednak. Christodoulides stwierdził po rozmowach, że jedna nowa propozycja Erhürmana była nie do zaakceptowania. Nie ma więc podstaw, by przedstawiać tę inicjatywę jako uzgodniony przełom.

Erhürman podtrzymał też swoje stanowisko dotyczące politycznej równości i rotacyjnej prezydentury. Jego zdaniem brak porozumienia w tych kwestiach przyczynił się do wcześniejszego impasu negocjacyjnego.

Harmancı: kolejki w Nikozji pozostaną

Mehmet Harmancı, tureckocypryjski „burmistrz” okupowanej części Nikozji, pozytywnie ocenił zgodę na dwa przejścia, ale skrytykował brak postępu w sprawie dodatkowej trasy samochodowej w stolicy.

Wskazał, że znaczna część ruchu nadal będzie skupiona na przejściu Agios Dometios, znanym po turecku jako Metehan. Jego zdaniem otwarcie uzgodnionych połączeń nie odciąży Nikozji i jej okolic.

Szczególnie podkreślił znaczenie przejścia Mia Milia, czyli Haspolat, które mogłoby służyć obu społecznościom. Ocenił, że od przywódców oczekiwano odważniejszych i trwalszych rozwiązań.

Wielogodzinne kolejki oznaczają bowiem nie tylko utrudnienia drogowe. Ograniczają również codzienne kontakty, pracę i życie społeczne mieszkańców po obu stronach Zielonej Linii.

Imagine, zabytki i wspólne reagowanie kryzysowe

Przywódcy uzgodnili także wznowienie międzyspołecznościowego programu edukacyjnego Imagine. Ma on działać pod auspicjami komitetu technicznego do spraw edukacji.

Pozostałe ustalenia obejmują wymianę materiałów archiwalnych, dalsze projekty środowiskowe oraz stworzenie mechanizmu szybkiego reagowania na sytuacje nadzwyczajne. Zapowiedziano również renowację wybranych kościołów maronickich i ormiańskiego klasztoru.

Erhürman wymienił ponadto własne propozycje dotyczące współpracy wojskowej, rozminowania i programu edukacyjnego EduBites. Nie wszystkie znalazły się jednak w oficjalnym wykazie wspólnych ustaleń.

Kolejnym etapem ma być spotkanie obu przywódców z Antóniem Guterresem w najbliższych tygodniach. Rozmowy będą dotyczyć pozostałych przejść, sposobu prowadzenia negocjacji i zasadniczych kwestii problemu cypryjskiego.