
Dlaczego na cypryjskich monetach widnieje napis „KIBRIS”?
Napis „KIBRIS” na cypryjskich monetach euro oznacza po turecku „Cypr”. Obok niego znajduje się greckie „ΚΥΠΡΟΣ”, czyli dokładnie ta sama nazwa. Dwa napisy wynikają z konstytucji Republiki Cypryjskiej, która ustanawia grecki i turecki językami urzędowymi oraz wprost przewiduje używanie obu języków na monetach.
Nie są to pieniądze okupowanej północy ani emisja przygotowana wspólnie z tamtejszą administracją. To monety Republiki Cypryjskiej, należącej do strefy euro od 1 stycznia 2008 roku. Niewielki napis przypomina o dwuwspólnotowych podstawach państwa, które przetrwały w jego prawie mimo faktycznego podziału wyspy.
„KIBRIS” na monetach oznacza Cypr
Na narodowej stronie cypryjskich monet euro widnieją dwie nazwy kraju: greckie ΚΥΠΡΟΣ oraz tureckie KIBRIS.
Po turecku nazwę wyspy zapisuje się jako Kıbrıs. Przy zapisie wielkimi literami przyjmuje ona postać KIBRIS. Litery „I” odpowiadają tutaj tureckiemu „ı”, czyli literze bez kropki.
To nie skrót nazwy banku, mennicy ani oznaczenie części wyspy. Oba napisy wskazują ten sam kraj, przedstawiony w dwóch językach urzędowych.
Można je znaleźć na zwykłych monetach obiegowych, niezależnie od ich nominału i umieszczonego na nich motywu.
Konstytucja mówi wprost o językach na monetach
Wyjaśnienie nie ogranicza się do ogólnego uznania tureckiego za język urzędowy.
Artykuł 3 konstytucji Republiki Cypryjskiej zawiera osobne postanowienie dotyczące używania obu języków na monetach, banknotach i znaczkach pocztowych. Dwujęzyczne nazwy na cypryjskich monetach mają więc bezpośrednią podstawę konstytucyjną.
Zasada powstała w 1960 roku, kiedy utworzono niepodległą republikę. Państwo miało opierać się na udziale greckich i tureckich Cypryjczyków, a jego dokumenty oraz symbole uwzględniać obie społeczności.
Wejście do strefy euro zmieniło walutę. Nie zniosło jednak konstytucyjnego statusu języka tureckiego.
Muflon, statek i figurka mają te same dwa napisy
Cypryjskie monety obiegowe podzielono na trzy grupy wzorów.
Na monetach 1, 2 i 5 centów przedstawiono muflona cypryjskiego. 10, 20 i 50 centów zdobi statek z Kyrenii, natomiast na monetach 1 i 2 euro znajduje się prehistoryczna figurka znana jako idol z Pomos.
Motywy odnoszą się do przyrody, morskiej historii i dawnej kultury wyspy. Łączą je nazwy kraju zapisane po grecku i turecku.
Dwujęzyczne oznaczenie pojawia się także na cypryjskich monetach okolicznościowych. Przykładem jest moneta 2 euro upamiętniająca prezydencję Republiki Cypryjskiej w Radzie UE w pierwszej połowie 2026 roku.
Podział wyspy nie usunął języka tureckiego
Kryzys między społecznościami w latach 1963–1964 doprowadził do załamania wspólnego funkcjonowania najważniejszych instytucji państwowych. Po tureckiej inwazji w 1974 roku północna część wyspy znalazła się poza efektywną kontrolą rządu Republiki Cypryjskiej.
Nie uchylono jednak konstytucyjnej zasady, zgodnie z którą językami urzędowymi pozostają grecki i turecki.
Dlatego obecność tureckiego na monecie nie oznacza uznania samozwańczej administracji na okupowanej północy. Język turecki jest częścią ustroju samej Republiki Cypryjskiej.
Podobnie Turcy cypryjscy nie są utożsamiani przez prawo republiki z obywatelami obcego państwa tylko dlatego, że posługują się tureckim.
Dlaczego nie ma angielskiej nazwy „CYPRUS”?
Osobę mieszkającą na wyspie może zaskoczyć, że na zwykłej monecie znajduje turecki napis, ale nie widzi angielskiego „CYPRUS”.
Angielski jest przecież powszechny w turystyce, biznesie, bankowości i kontaktach z cudzoziemcami. Wiele państwowych stron internetowych udostępnia również angielskie wersje informacji.
Nie daje mu to jednak statusu języka urzędowego Republiki Cypryjskiej. Konstytucja wymienia grecki i turecki.
Angielska nazwa kraju może pojawiać się na wybranych emisjach kolekcjonerskich. Na standardowych monetach obiegowych zastosowano jednak dwie nazwy odpowiadające językom urzędowym państwa.
Turecki jest urzędowy na Cyprze, ale nie w instytucjach UE
To kolejny szczegół, który łatwo przeoczyć.
Turecki ma status języka urzędowego Republiki Cypryjskiej, lecz nie należy do 24 języków urzędowych Unii Europejskiej. Spośród dwóch języków państwowych Cypru taki status w instytucjach unijnych posiada grecki.
Członkostwo państwa w UE nie oznacza więc automatycznie, że każdy jego język urzędowy staje się językiem urzędowym całej Unii.
Nie zmienia to również obywatelstwa: Turcy cypryjscy posiadający obywatelstwo Republiki Cypryjskiej są obywatelami UE. Samo zamieszkanie na północy wyspy nie nadaje natomiast automatycznie unijnego obywatelstwa.
Moneta opowiada o państwie, nie o linii podziału
Cypryjskie monety euro można wydawać w całej strefie euro. Ich turecki napis nie ogranicza ważności pieniądza ani nie wskazuje, po której stronie Zielonej Linii należy go używać.
Na okupowanej północy podstawową walutą pozostaje lira turecka. Przyjmowanie tam euro przez sklepy lub restauracje nie czyni północy odrębnym emitentem wspólnej europejskiej waluty.
„ΚΥΠΡΟΣ” i „KIBRIS” to dwie nazwy tej samej wyspy. Na niewielkiej monecie zachował się w ten sposób zapis zasad, na których w 1960 roku powstała Republika Cypryjska.









