Cypryjskie pieniądze przed euro. Największy banknot miał 20 funtów

Zanim na Cyprze pojawiło się euro, mieszkańcy płacili funtami cypryjskimi. W ostatniej serii banknotów najwyższym nominałem było 20 funtów, a w portfelach znajdowały się również banknoty jednofuntowe. Jeszcze wcześniej do obiegu trafiła moneta o wartości zaledwie pół centa.

Euro zastąpiło funta cypryjskiego 1 stycznia 2008 roku. Dawne pieniądze stały się pamiątką i przedmiotem zainteresowania kolekcjonerów, ale cypryjskie symbole pozostały na nowych monetach. Centralny Bank Cypru wydaje też emisje okolicznościowe i kolekcjonerskie — w 2026 roku cypryjską prezydencję w Radzie UE upamiętniły monety o nominałach 2 i 5 euro.

Funt cypryjski, czyli dawna waluta wyspy

Funt cypryjski miał międzynarodowy kod CYP. W greckim nazewnictwie występował jako lira, dlatego dawną walutę można spotkać również pod określeniem „lira cypryjska”.

Nie należy mylić jej z lirą turecką ani utożsamiać z funtem brytyjskim. Przed wejściem do strefy euro Republika Cypryjska miała własną walutę, emitowaną przez Centralny Bank Cypru.

Zmieniały się również jej jednostki pomocnicze. Przed reformą z 1983 roku jeden funt dzielił się na 1000 milów. W październiku tego roku wprowadzono centy i od tej pory jeden funt odpowiadał 100 centom.

Dlatego starsze cypryjskie pieniądze mogą mieć nominały, które dziś wyglądają nietypowo, na przykład 25 milów albo 250 milów.

Największy banknot miał 20 funtów

W ostatniej serii cypryjskich banknotów znajdowały się cztery nominały: 1, 5, 10 i 20 funtów.

Banknot dziesięciofuntowy wprowadzono w 1977 roku, a dwudziestofuntowy dopiero w 1992 roku. To właśnie 20 funtów było najwyższym nominałem banknotu przed przejściem na euro.

Nie oznacza to jednak, że odpowiadał dzisiejszym 20 euro. Przy oficjalnym kursie wymiany jego wartość wynosiła około 34,17 euro. Jest to przeliczenie nominalne z momentu zmiany waluty, a nie porównanie dawnej i obecnej siły nabywczej.

Tak wyglądały cypryjskie funty

Na Cyprze można było płacić monetą półcentową

Po wprowadzeniu centów w 1983 roku do obiegu trafiły monety o wartościach ½, 1, 2, 5, 10 i 20 centów. W 1991 roku dołączyła do nich moneta pięćdziesięciocentowa.

Najbardziej zaskakuje dziś pół centa. Taka moneta rzeczywiście była legalnym środkiem płatniczym. Przestała nim być w 1992 roku, a więc na długo przed wprowadzeniem euro.

Dawnych centów cypryjskich nie należy mylić z obecnymi eurocentami. Należały do innej waluty, mimo podobnych nazw i części nominałów.

Drobne sprzed czasów euro

Jak Cypr przeszedł na euro?

Euro wprowadzono 1 stycznia 2008 roku, przy nieodwołalnie ustalonym kursie:

1 euro = 0,585274 funta cypryjskiego.

Jeden funt odpowiadał więc około 1,71 euro. Do przeliczeń należało stosować pełny oficjalny kurs, a następnie odpowiednio zaokrąglać wynik.

Zmiana waluty wymagała przeliczenia nie tylko gotówki, lecz także kwot na rachunkach, wynagrodzeń, cen i zobowiązań. Większa liczba euro po przeliczeniu nie oznaczała sama w sobie zwiększenia wartości pieniędzy.

Przez cały styczeń trwał okres równoległego obiegu obu walut. Od 1 lutego 2008 roku funt cypryjski przestał być prawnym środkiem płatniczym.

Co przedstawiają cypryjskie monety euro?

Euro zastąpiło krajową walutę, ale cypryjskie symbole pozostały na monetach. Każdy nominał ma wspólną stronę europejską oraz stronę narodową.

Na podstawowych cypryjskich monetach obiegowych przedstawiono trzy motywy:

• 1, 2 i 5 centów: muflony, reprezentujące przyrodę wyspy;
• 10, 20 i 50 centów: statek z Kyrenii, nawiązujący do morskiej i handlowej historii Cypru;
• 1 i 2 euro: figurkę o kształcie krzyża z epoki miedzi, symbolizującą pradawne dziedzictwo wyspy.

Statek z Kyrenii pochodzi z IV wieku przed naszą erą. Motyw figurki na monetach jedno- i dwueurowych sięga jeszcze dalej — około 3000 roku przed naszą erą.

Cypryjskimi monetami obiegowymi euro można płacić także w pozostałych krajach strefy euro. Narodowy wzór nie ogranicza ich używania do wyspy.

Monety okolicznościowe. Dwa euro na prezydencję

Centralny Bank Cypru emituje również monety upamiętniające ważne wydarzenia i rocznice. To odrębna instytucja od komercyjnego Bank of Cyprus.

Przykładem jest moneta o nominale 2 euro wydana z okazji cypryjskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w pierwszej połowie 2026 roku.

Na stronie narodowej umieszczono logo prezydencji, okolicznościowy napis oraz nazwę Cypru po grecku i turecku. Łączny nakład wyniósł 275 tys. sztuk.

Jest to moneta obiegowa, dlatego można nią płacić tak samo jak zwykłą dwueurówką. Część nakładu przygotowano w specjalnym wykończeniu i opakowaniach dla kolekcjonerów.

Srebrne 5 euro z legendarną Rigainą

Z tej samej okazji Centralny Bank Cypru wydał również srebrną monetę kolekcjonerską o nominale 5 euro, zatytułowaną „Zamki Rigainy”.

Projekt nawiązuje do cypryjskiej legendy o Rigainie. Przedstawia ją spoglądającą na swoje zamki, a obok znajduje się logo cypryjskiej prezydencji.

Monetę wykonano ze srebra próby 925, w jakości proof, czyli ze specjalnym wykończeniem przeznaczonym dla kolekcjonerów. Nakład ograniczono do 2000 sztuk.

Warto odróżnić nominał od ceny zakupu. Choć na monecie widnieje 5 euro, cenę emisyjną ustalono na 65 euro z VAT. To cena podana przy emisji, a nie informacja o jej dzisiejszej dostępności lub wartości na rynku kolekcjonerskim.

Czy stare cypryjskie pieniądze można jeszcze wymienić?

Centralny Bank Cypru nie wymienia już dawnych funtów na euro. Termin wymiany monet upłynął 31 grudnia 2009 roku, a banknotów — 31 grudnia 2017 roku.

Znaleziony w szufladzie banknot dwudziestofuntowy nie daje więc dziś prawa do wypłaty równowartości 34,17 euro.

Może natomiast mieć wartość kolekcjonerską. Zależy ona między innymi od rocznika, odmiany, stanu zachowania i zainteresowania kupujących. Sam wiek pieniądza nie przesądza o wysokiej cenie.

Dla osób pamiętających Cypr sprzed 2008 roku stare funty i centy są także pamiątką codzienności — czasów, gdy za zakupy płaciło się banknotem jednofuntowym, a największym papierowym nominałem było 20 funtów.

Źródła: Centralny Bank Cypru, Europejski Bank Centralny.