Dlaczego cypryjskie ulice noszą nazwy dat?

Nazwy ulic na Cyprze potrafią wyglądać jak kartki z kalendarza. 1 Apriliou, 25 Martiou czy 28 Oktovriou upamiętniają wydarzenia historyczne: rozpoczęcie walki EOKA, greckie powstanie niepodległościowe i odrzucenie włoskiego ultimatum w 1940 roku.

Podobnie jest z nazwiskami widocznymi na tablicach. Makariou przypomina pierwszego prezydenta Republiki Cypryjskiej, a Griva Digeni — dowódcę EOKA Georgiosa Grivasa. Uwaga jednak na podobieństwa: Digeni Akrita odnosi się do legendarnego bohatera bizantyjskiego. Kilka liter może przenieść nas z XX wieku do średniowiecznej opowieści.

Nazwy ulic na Cyprze mają własną gramatykę

Makarios i Makariou to nie dwie różne osoby. Zmiana końcówki wynika z greckiej odmiany: pełna nazwa oznacza aleję lub ulicę „Makariosa”.

Podobnie Grivas staje się Griva, a Agios Andreas — Agiou Andreou, czyli „świętego Andrzeja”. W nazwach dat pojawiają się natomiast formy oznaczające „kwietnia”, „marca” i „października”.

Dodatkowym utrudnieniem jest zapis alfabetem łacińskim. Na tablicy może widnieć Oktovriou, a na mapie Octovriou. Aleja Makariosa występuje również jako Makarios Avenue lub Archbishop Makarios III Avenue.

To dlatego nazwa odczytana z drogowskazu nie zawsze wygląda identycznie jak ta w potwierdzeniu rezerwacji hotelu.

1 Apriliou — początek walki EOKA

Ulica 1 kwietnia upamiętnia rozpoczęcie kampanii zbrojnej EOKA w 1955 roku. Organizacja dążyła do zakończenia brytyjskich rządów kolonialnych i połączenia Cypru z Grecją, czyli enosis.

Walki trwały do 1959 roku. Ich politycznym rezultatem nie było jednak przyłączenie wyspy do Grecji. Powstała niezależna Republika Cypryjska.

Warto rozdzielić te daty: 1 kwietnia 1955 roku rozpoczęła się kampania EOKA, a 16 sierpnia 1960 roku Cypr uzyskał niepodległość. Oficjalne święto niepodległości obchodzone jest natomiast 1 października.

Jedna nazwa ulicy może więc prowadzić do historii, w której pojawiają się aż trzy ważne dni.

25 Martiou — grecka niepodległość i Zwiastowanie

25 marca jest symboliczną datą rozpoczęcia greckiego powstania przeciwko Imperium Osmańskiemu w 1821 roku. Wieloletnie walki doprowadziły do utworzenia niepodległego państwa greckiego.

Tego samego dnia obchodzone jest Zwiastowanie Bogurodzicy. Rocznica ma więc wymiar narodowy i religijny.

Jej obecność w cypryjskiej przestrzeni publicznej wynika ze związków greckich Cypryjczyków z grecką kulturą, językiem i prawosławiem. Nazwa 25 Martiou przypomina historię Grecji, która pozostaje ważnym elementem tożsamości tej społeczności.

28 Oktovriou — dzień greckiego „nie”

28 października 1940 roku Grecja odrzuciła włoskie ultimatum żądające umożliwienia wojskom zajęcia strategicznych punktów na jej terytorium. Tego samego dnia rozpoczął się włoski atak od strony Albanii.

Rocznicę znamy jako Ochi Day lub Ohi Day, czyli Dzień „Nie”. Greckie ochi oznacza właśnie odmowę.

Nie należy traktować tej nazwy jako pewnego, dosłownego cytatu ograniczonego do jednego słowa. „Nie” stało się symbolem odrzucenia ultimatum i oporu wobec agresji.

Na cypryjskiej tablicy 28 Oktovriou oznacza zatem konkretną rocznicę historyczną.

Makariou — pierwszy prezydent republiki

Aleje i ulice Makariou upamiętniają arcybiskupa Makariosa III. Łączył on funkcję zwierzchnika Kościoła Cypru z urzędem pierwszego prezydenta Republiki Cypryjskiej.

Prezydentem był od 1960 do 1977 roku, z przerwą spowodowaną zamachem stanu w 1974 roku.

Pełna nazwa arterii może brzmieć Leoforos Archiepiskopou Makariou III, czyli aleja arcybiskupa Makariosa III. Spotykany w greckim zapisie znak Γ΄ odpowiada rzymskiemu III. Stanowi część imienia hierarchy, a nie numer ulicy.

W codziennej rozmowie długa nazwa zwykle skraca się do samego Makariou.

Griva Digeni i Digeni Akrita to różne historie

Griva Digeni odnosi się do Georgiosa Grivasa, oficera armii greckiej urodzonego na Cyprze i dowódcy EOKA. Digenis był jego pseudonimem.

Jego nazwisko wiąże się z walką antykolonialną, ale także z późniejszą działalnością EOKA B — organizacji dążącej do połączenia Cypru z Grecją i występującej przeciwko Makariosowi. Dlatego ocena Grivasa pozostaje przedmiotem sporów.

Digeni Akrita upamiętnia natomiast bohatera średniowiecznego eposu bizantyjskiego. Digenis Akritas był legendarnym wojownikiem pogranicza, synem arabskiego emira i córki bizantyjskiego dowódcy.

Podobieństwo nazw ma więc swoje wyjaśnienie, ale patronami ulic są dwie różne postacie: rzeczywisty dowódca z XX wieku oraz bohater literatury i folkloru.

Agiou Andreou — ulica świętego Andrzeja

Nie każda nazwa prowadzi do wydarzeń politycznych. Wiele ulic upamiętnia świętych i jest związanych z pobliskim kościołem lub kaplicą.

Agiou Andreou oznacza „świętego Andrzeja”, Agiou Georgiou — „świętego Jerzego”, a Agias Elenis — „świętej Heleny”.

Z kolei Eleftheria to wolność. Dlatego Plateia Eleftherias oznacza Plac Wolności. Słowo plateia wskazuje plac, odos ulicę, a leoforos aleję lub większą arterię.

Kilka takich słów pozwala łatwiej zrozumieć adres, nawet bez swobodnego czytania po grecku.

Tablica przy ulicy może zastąpić pierwszą lekcję historii

Opisane nazwy są charakterystyczne przede wszystkim dla miejscowości na terenach kontrolowanych przez Republikę Cypryjską. Odzwierciedlają ważne wydarzenia i postacie greckocypryjskiej pamięci historycznej.

Dla przyjezdnego są początkowo ciągiem trudnych słów wpisywanych do nawigacji. Po rozszyfrowaniu zaczynają opowiadać o niepodległości, religii, związkach z Grecją i politycznych sporach.

Przy kolejnym spacerze warto więc spojrzeć na tablicę nad skrzyżowaniem. Być może właśnie stoimy przy ulicy nazwanej na cześć wydarzenia, którego rocznicę mieszkańcy obchodzą co roku.