Przed cypryjskim ślubem golą pana młodego i tańczą z ubraniami

Tradycyjne cypryjskie wesele zaczyna się jeszcze przed wyjazdem do kościoła. W rodzinnych domach grają muzycy, krewni uczestniczą w ubieraniu narzeczonych, a pan młody przechodzi uroczyste golenie. Ubrania mogą najpierw „zatańczyć” w koszu, zanim ktokolwiek je założy.

Golenie, czerwona chusta i okadzanie należą do obrzędów związanych z greckocypryjską tradycją weselną. Część rodzin zachowuje je do dziś, choć ich przebieg różni się między miejscowościami. W 2016 roku tradycyjne cypryjskie zwyczaje weselne wpisano do krajowego wykazu niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Cypryjskie zwyczaje weselne zaczynają się w domu

Dla gościa przyzwyczajonego do polskich wesel przygotowania mogą wyglądać jak osobna uroczystość.

Zamiast spokojnego zakładania garnituru czy sukni odbywa się rodzinne spotkanie z muzyką i śpiewem. Ważne miejsce zajmują rodzice, bliscy oraz osoby pełniące funkcję weselnych świadków i opiekunów pary.

Nie jest to jednak obowiązkowy scenariusz każdego ślubu na wyspie. Opisane obrzędy wiążą się przede wszystkim z greckocypryjskimi weselami prawosławnymi. Nie należy automatycznie przypisywać ich wszystkim społecznościom Cypru.

Pan młody jest golony przy muzyce

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwyczajów jest uroczyste golenie pana młodego.

Towarzyszą mu krewni, przyjaciele i koumbaros, czyli osoba pełniąca ważną rolę podczas przygotowań oraz ceremonii ślubnej. Muzycy grają na skrzypcach i tradycyjnej lutni laouto.

Dawniej goleniem zajmował się golibroda, a świadek pomagał między innymi przytrzymywać ręcznik. Wokół trwały żarty i muzyczne przyśpiewki. Czynność, którą zwykle wykonuje się w kilka minut, stawała się publicznym pożegnaniem kawalerskiego życia.

Obecnie golenie może mieć charakter symboliczny. Najważniejsze jest wspólne uczestnictwo w przygotowaniach, a nie to, ile zarostu rzeczywiście zniknie z twarzy.

Ubrania trafiają do kosza i ruszają w taniec

Kolejny zwyczaj dotyczy stroju ślubnego.

Ubrania układa się w tradycyjnym plecionym koszu lub na tacy nazywanej tsesto. Następnie bliscy unoszą je i tańczą przy muzyce. W opisanych wariantach obrzędu wykonują trzy okrążenia, a przed rozpoczęciem żegnają się znakiem krzyża.

Nie jest to pokaz mody. Ubrania stają się częścią rodzinnego rytuału, zanim zostaną założone przez pannę młodą lub pana młodego.

Przebieg zależy od lokalnego zwyczaju: kosz może być przykryty czerwonym materiałem, wcześniej okadzony, a w tańcu uczestniczą kolejni członkowie rodziny.

Czerwona chusta jest rodzinnym błogosławieństwem

Szczególnie wzruszającą częścią przygotowań jest zosimo, czyli przewiązywanie czerwoną chustą.

Rodzice kolejno podchodzą do swojego dziecka, wykonują chustą znak krzyża i trzykrotnie otaczają nią jego talię. W niektórych rodzinach uczestniczą w tym również dziadkowie, rodzeństwo lub rodzice chrzestni.

Gest oznacza błogosławieństwo na nową drogę życia i pożegnanie z dotychczasową rolą w rodzinie. Czerwień łączono także z płodnością oraz ochroną przed złym okiem.

Te znaczenia należą do tradycji ludowej. Nie są obietnicą, że chusta zapewni małżeństwu szczęście, ani warunkiem ważności ślubu.

Dym kadzidła ma chronić przed nieszczęściem

Przygotowaniom może towarzyszyć również kapnisman — okadzanie panny młodej i pana młodego.

Bliscy wykonują kadzielnicą ruchy wokół głowy osoby przygotowującej się do ślubu. W niektórych wariantach używa się również wody różanej.

Łączą się tutaj religijne błogosławieństwo oraz ludowe przekonania o ochronie przed zazdrością i złym okiem.

Dawne opisy wspominają także o rozbijaniu naczyń po określonych obrzędach. Nie oznacza to jednak, że tłuczenie talerzy jest nieodłącznym elementem każdego współczesnego cypryjskiego wesela.

Koumbaros i koumera mają szczególną rolę

Polskie słowo „świadek” tylko częściowo oddaje znaczenie określeń koumbaros i koumera.

Ich zadania wykraczają poza obecność obok pary podczas ceremonii. Uczestniczą w przygotowaniach, pomagają przy ubieraniu i odgrywają istotną rolę w prawosławnym obrzędzie ślubnym.

Tworzy się przy tym szczególna więź między rodzinami. Funkcja ma znaczenie społeczne i religijne, dlatego nie sprowadza się do podpisania dokumentów.

Zakres obowiązków zależy jednak od rodziny oraz przyjętej formy uroczystości.

Banknoty przypinano do ubrań

Pieniądze były częścią cypryjskich wesel jeszcze przed rozpowszechnieniem dzisiejszych kopert.

Zwyczaj nazywany ploumisma polegał na obdarowywaniu nowożeńców podczas tańca. Krewni i przyjaciele przypinali im banknoty, niekiedy połączone w całe sznury.

W archiwum Politechniki Cypryjskiej zachowała się fotografia z Tseri z 1960 roku oraz opis obrzędu odbywającego się w poniedziałek po ślubie. Panna młoda i pan młody tańczyli, a bliscy kolejno podchodzili z pieniędzmi.

Była to publiczna forma składania życzeń, ale również materialne wsparcie pary rozpoczynającej wspólne życie.

Weselne resi wymagało pracy całej społeczności

Z tradycyjnymi weselami, szczególnie w rejonie Pafos, związane jest także resi — potrawa z pszenicy długo gotowanej z mięsem.

Przygotowanie wymagało czasu, dużych naczyń i wielu rąk do pracy. Obróbka ziarna oraz wspólne gotowanie mogły same stanowić część weselnych przygotowań.

Resi pokazuje, że uroczystość nie ograniczała się do młodej pary i sali zarezerwowanej na jeden wieczór. Angażowała krewnych, sąsiadów i miejscową społeczność.

Tradycja przetrwała dzięki rodzinom

Wpis do krajowego wykazu niematerialnego dziedzictwa kulturowego z 2016 roku obejmuje tradycyjne cypryjskie zwyczaje weselne. Nie oznacza wpisania ich na światową listę UNESCO.

O ich dalszym trwaniu decydują przede wszystkim pary i rodziny, które zapraszają muzyków oraz włączają dawne obrzędy do przygotowań. Pomagają w tym również zespoły folklorystyczne.

Niektóre wesela zachowują wiele elementów, inne tylko czerwoną chustę lub symboliczne golenie. Właśnie dlatego nie ma jednego scenariusza obowiązującego wszystkich.

Dla gościa najciekawszy moment może więc nastąpić jeszcze przed ceremonią: kiedy garnitur czeka w koszu, skrzypce zaczynają grać, a rodzice podchodzą z czerwoną chustą.