Cypr w drodze do Schengen. Szukają rozwiązania dla przejść w brytyjskich bazach

Nikozja i Londyn mają szukać sposobu na dostosowanie kontroli na przejściach Pergamos i Strovilia do wymogów Schengen. Według dziennika „Politis” rozwiązanie miałoby zapewnić odpowiedni poziom bezpieczeństwa bez tworzenia zwykłej granicy między Republiką Cypryjską a brytyjskimi bazami.

Nie oznacza to jeszcze porozumienia ani decyzji o pełnym wejściu Cypru do Schengen. Kontrole w bazach są jednym z problemów wymagających rozwiązania. Drugim pozostaje Zielona Linia i pogodzenie jej szczególnego statusu z zasadami funkcjonowania strefy.

Cypr w Schengen — dlaczego brytyjskie bazy są problemem?

Pergamos i Strovilia to przejścia znajdujące się na terytorium brytyjskiej bazy Dhekelia. Ich położenie komplikuje przygotowania Cypru do pełnego stosowania zasad Schengen.

Brytyjskie bazy są odrębnymi terytoriami i nie należą do Unii Europejskiej. Jednocześnie obowiązują w nich szczególne rozwiązania prawne, które pozwalają utrzymywać codzienne połączenia z Republiką Cypryjską bez typowej kontroli granicznej pomiędzy tymi obszarami.

Jak wyjaśnia w rozmowie z „Politis” dr Nasia Hadjigeorgiou, badaczka zajmująca się prawami człowieka i sprawiedliwością okresu przejściowego, taki model funkcjonował również przed Brexitem. Wyjście Wielkiej Brytanii z UE nie zlikwidowało szczególnych ustaleń dotyczących baz.

Schengen stawia jednak dodatkowe pytanie: kto i na jakich zasadach będzie kontrolował osoby mogące następnie dostać się na obszar Republiki Cypryjskiej?

Kontrole wykonywane przez państwo spoza strefy

Wielka Brytania nie należy ani do UE, ani do Schengen. Tymczasem kontrole prowadzone przez władze baz mogłyby mieć znaczenie dla bezpieczeństwa całej strefy.

Po pełnym wejściu Cypru osoba wpuszczona na obszar kontrolowany przez Republikę Cypryjską mogłaby kontynuować podróż do innych państw Schengen bez standardowej kontroli na granicach wewnętrznych.

Zdaniem dr Hadjigeorgiou oznaczałoby to powierzenie państwu trzeciemu części odpowiedzialności za kontrolowanie dostępu do strefy. Ekspertka ocenia, że potrzebne będą specjalne ustalenia określające kompetencje i sposób prowadzenia kontroli.

To jej analiza prawna, a nie informacja o przyjętym już rozwiązaniu.

Czym ma być „techniczny odpowiednik”?

Źródło unijne cytowane przez „Politis” wskazuje na możliwość opracowania rozwiązania zapewniającego ochronę porównywalną z kontrolami na zewnętrznych granicach Schengen.

Nie chodzi więc wyłącznie o zwiększenie liczby kontroli. System musiałby zapewniać wiarygodne sprawdzanie osób i odpowiadać wymogom bezpieczeństwa, mimo nietypowego podziału odpowiedzialności.

Dokładny model nie został przedstawiony. Według gazety wymagałby uzgodnień między stroną cypryjską, brytyjską i instytucjami unijnymi oraz akceptacji państw uczestniczących w podejmowaniu decyzji.

Na tym etapie należy zatem mówić o poszukiwaniu rozwiązania, a nie o usunięciu przeszkody.

Zielona Linia pozostaje osobnym wyzwaniem

Nawet porozumienie dotyczące baz nie rozstrzygnęłoby kwestii Zielonej Linii. Republika Cypryjska nie sprawuje skutecznej kontroli nad północną częścią wyspy, co komplikuje nadzór nad przemieszczaniem się osób.

Dr Hadjigeorgiou uważa, że pełne wdrożenie Schengen bez wcześniejszego rozwiązania problemu cypryjskiego byłoby w praktyce niezwykle trudne. Zastrzega przy tym, że jest to jej własna ocena.

Ekspertka wskazuje również na ryzyko, że znacznie ostrzejsza fizyczna kontrola Zielonej Linii utrwaliłaby podział wyspy. Rozmowy dotyczą więc zarówno bezpieczeństwa, jak i politycznych skutków nowych rozwiązań.

Co to oznacza dla podróżnych?

Opisane rozmowy nie zmieniają obecnych zasad podróżowania. Nie są ogłoszeniem likwidacji kontroli przy lotach między Cyprem a państwami Schengen ani nowych procedur na przejściach Pergamos i Strovilia.

Dla mieszkańców i turystów najważniejsze będzie ostateczne rozstrzygnięcie: czy uda się zapewnić wymagane kontrole bez tworzenia dodatkowych barier w codziennym przemieszczaniu się po wyspie.

Cypr nadal nie stosuje Schengen w pełnym zakresie. Doniesienia o negocjacjach należy odróżniać od formalnej decyzji o zniesieniu kontroli.

Źródła: Politis, Rada Unii Europejskiej.