Zerowy VAT na Cyprze, a ceny rosną? Konsumenci kwestionują obniżki

Zerowy VAT na Cyprze miał obniżyć ceny podstawowych produktów, ale organizacja konsumencka wskazuje na podwyżki przed wprowadzeniem ulgi i niepełne obniżki po jej uruchomieniu. Cypryjskie Stowarzyszenie Konsumentów zakwestionowało ocenę państwowego urzędu, według którego rozwiązanie zostało wdrożone w bardzo dużym stopniu.

Spór dotyczy tego, ile z podatkowej ulgi rzeczywiście trafia do kupujących. Stowarzyszenie zaznacza, że sam wzrost ceny nie dowodzi naruszenia prawa. Jego ustalenia dotyczą obserwowanej próby produktów i sklepów, a nie całego cypryjskiego rynku.

Zerowy VAT na Cyprze pod lupą konsumentów

W komunikacie z 18 października organizacja przedstawiła wyniki monitorowania cen od 30 września, czyli dnia ogłoszenia dodatkowych działań osłonowych, do 17 października.

Rozszerzenie zerowego VAT na pięć kolejnych kategorii produktów zaczęło obowiązywać 12 października 2026 roku. Obejmuje wskazane w przepisach rodzaje pieczywa, mleka, kawy, cukru i żywności dla dzieci. Rozwiązanie przewidziano do 31 maja 2027 roku.

Według stowarzyszenia jeszcze przed wejściem zmiany w życie średnie ceny ośmiu obserwowanych produktów wzrosły o 1–7 centów. Po uruchomieniu ulgi ceny nie wszędzie spadły w oczekiwanym zakresie.

Urząd przedstawia inną ocenę

Urząd Ochrony Konsumentów w komunikacie z 15 października oceniał, że obniżka została zastosowana w bardzo dużym stopniu. Informował o spadkach cen zdecydowanej większości wybranych produktów objętych kontrolą.

Urząd podkreślał jednocześnie, że badanie ma charakter wyrywkowy. Obejmuje konkretne towary, a jego wyników nie należy odnosić do całego asortymentu supermarketów.

Kontrole opierają się zarówno na cenach odnotowanych bezpośrednio w sklepach, jak i danych z platformy e-kalathi. Urząd zapowiedział dalszy monitoring i przypomniał, że ceny zależą również od kosztów dostaw, surowców, transportu oraz konkurencji.

Zastrzeżenia dotyczą czterech z dziesięciu supermarketów

Stowarzyszenie przeanalizowało również tabelę opublikowaną przez urząd. Według jego oceny w czterech z dziesięciu uwzględnionych supermarketów występowały odstępstwa od pełnego przeniesienia korzyści na klientów.

Organizacja wskazała też na trzy produkty, których średnie ceny wzrosły już po rozpoczęciu obowiązywania ulgi. W dwóch supermarketach nie odnotowała obniżek cen monitorowanych wyrobów piekarniczych.

Szerszy monitoring stowarzyszenia wykorzystywał dane dotyczące 49 supermarketów obecnych w e-kalathi oraz informacje z prywatnej aplikacji Smart kalathi. Nie jest to zatem ta sama próba co dziesięć sklepów z tabeli urzędu.

Zniesienie 5% VAT to obniżka ceny o około 4,76%

W dyskusji pojawia się oczekiwanie obniżenia cen o 5 procent. Wymaga ono doprecyzowania: stawka podatku i procentowa zmiana ceny brutto to różne wielkości.

Jeżeli produkt kosztował 10,50 euro, w tym 5% VAT, jego cena netto wynosiła 10 euro. Po zastosowaniu stawki zerowej, przy niezmienionej cenie netto, kosztowałby właśnie 10 euro.

Oszczędność wynosi więc 50 centów, czyli około 4,76% wcześniejszej ceny brutto. To wyliczenie matematyczne, a nie wynik kontroli sklepów.

Sama różnica między odnotowaną obniżką a tym poziomem nie wystarcza do stwierdzenia nieprawidłowości. Trzeba uwzględnić między innymi cenę wyjściową, promocje i ewentualne zmiany ceny netto.

Jak sprawdzić, czy zakupy rzeczywiście potaniały?

Dla gospodarstw domowych najważniejsza jest końcowa kwota przy kasie. Przy porównywaniu ofert warto sprawdzać ten sam produkt, wielkość opakowania i cenę za kilogram lub litr. Pomocne jest również zachowanie wcześniejszych paragonów.

Organizacja konsumencka domaga się skuteczniejszego nadzoru i działań zapewniających, że korzyści z ulgi trafiają do mieszkańców. Jej zarzuty dotyczą skuteczności rozwiązania i oceny rynku — nie stanowią rozstrzygnięcia, że wskazane sklepy złamały prawo.