
Boże Narodzenie na Cyprze przypada 25 grudnia
Boże Narodzenie na Cyprze obchodzone jest 25 grudnia, mimo że wśród greckich Cypryjczyków dominuje prawosławie. Kościół Cypru świętuje narodzenie Chrystusa tego samego dnia co katolicy i większość protestantów. Nie czeka na 7 stycznia.
Wyjaśnienie kryje się w kalendarzu. Przy świętach o stałej dacie Kościół Cypru stosuje kalendarz nowojuliański, którego daty pokrywają się obecnie z gregoriańskim. Inaczej wyznacza jednak Wielkanoc — dlatego wspólne Boże Narodzenie nie oznacza wspólnego terminu wszystkich świąt.
Kiedy jest Boże Narodzenie na Cyprze?
W Kościele Cypru Boże Narodzenie przypada 25 grudnia. Tego dnia odbywają się świąteczne nabożeństwa, a rodziny spotykają się przy bożonarodzeniowym stole.
Nie jest to dostosowanie terminu do turystów ani przejęcie daty pod wpływem współczesnych zachodnich zwyczajów. Wynika z kalendarza kościelnego przyjętego ponad sto lat temu.
Dlatego popularny podział „katolicy w grudniu, prawosławni w styczniu” nie sprawdza się na Cyprze. Podobnie wygląda to między innymi w Grecji i Rumunii.
Dlaczego część prawosławnych świętuje 7 stycznia?
W Kościołach prawosławnych korzystających ze starego kalendarza juliańskiego Boże Narodzenie również przypada liturgicznie 25 grudnia.
Tyle że ta data odpowiada obecnie 7 stycznia w kalendarzu gregoriańskim, używanym w codziennym życiu. Różnica między tymi kalendarzami wynosi teraz 13 dni.
Nie chodzi więc o odmienne święto ani inną opowieść o narodzeniu Chrystusa. Ta sama data kościelna wypada w innym dniu kalendarza cywilnego.
Stary kalendarz przy świętach nieruchomych zachowują między innymi Kościoły rosyjski, serbski i gruziński oraz Patriarchat Jerozolimski.
Nie należy jednak zakładać, że wszyscy prawosławni mieszkający w jednym państwie świętują identycznie. Na Cyprze również mogą działać wspólnoty kierujące się innym kalendarzem niż Kościół Cypru.
Cypr zmienił kalendarz w 1924 roku
Reforma kalendarza była przedmiotem prawosławnych dyskusji na początku XX wieku.
Kościół Cypru wprowadził nowy kalendarz w marcu 1924 roku. Zmiana dotyczyła świąt nieruchomych, czyli przypisanych do konkretnego dnia miesiąca.
Do tej grupy należą Boże Narodzenie, obchodzone 25 grudnia, oraz Teofania, przypadająca 6 stycznia.
Kalendarz nowojuliański nie jest pod każdym względem identyczny z gregoriańskim. Obecnie wskazują jednak te same daty, więc w praktyce mieszkańcy wyspy nie muszą przesuwać Bożego Narodzenia względem kalendarza cywilnego.
Wielkanoc wyznacza się inaczej
Boże Narodzenie ma stałą datę, natomiast Wielkanoc jest świętem ruchomym.
Kościół Cypru zachował tradycyjną prawosławną rachubę paschalną. Dlatego termin Wielkanocy może różnić się od terminu przyjętego przez Kościół katolicki.
Zdarzają się lata, w których obie daty wypadają jednocześnie. W innych dzieli je tydzień lub dłuższy okres.
Nie ma w tym sprzeczności. Kościół może korzystać z nowego kalendarza przy Bożym Narodzeniu, a jednocześnie zachowywać dawny sposób obliczania Wielkanocy.
Grudniowe święta są częścią życia całej wyspy
25 i 26 grudnia należą na Cyprze do dni świątecznych. Przy planowaniu wizyty w urzędzie, banku lub innej instytucji trzeba uwzględnić przerwę w obsłudze.
Nie oznacza to zamknięcia wszystkich restauracji, hoteli czy punktów turystycznych. Ich działalność zależy od konkretnego obiektu i świątecznego harmonogramu.
Wigilii, 24 grudnia, nie należy natomiast automatycznie traktować jako dnia wolnego dla wszystkich. Godziny pracy warto sprawdzić bezpośrednio w wybranej placówce.
7 stycznia nie jest ogólnopaństwowym dniem wolnym z okazji Bożego Narodzenia.
6 stycznia świętuje się Teofanię
Cypryjskie uroczystości na początku stycznia bywają mylnie łączone z „prawosławnymi świętami dopiero po Nowym Roku”.
Tymczasem 6 stycznia Kościół Cypru obchodzi Teofanię, związaną z chrztem Chrystusa w Jordanie.
To wtedy odbywa się uroczyste poświęcenie wód. W nadmorskich miejscowościach duchowny wrzuca krzyż do morza, a uczestnicy wskakują do wody, aby go wydobyć.
Jest to osobne święto, a nie cypryjska wersja Bożego Narodzenia.
Dwanaście dni oznacza tradycję, nie dwanaście dni urlopu
Boże Narodzenie, Nowy Rok i Teofania tworzą tradycyjny cykl nazywany Dodekameron — okresem dwunastu dni.
Dwanaście dni od 25 grudnia do 5 stycznia prowadzi do zamykającej ten cykl Teofanii, obchodzonej 6 stycznia. W opisach cypryjskich zwyczajów nazwą obejmuje się często cały okres świąteczny wraz z tym zakończeniem.
Nie jest to jednak dwanaście kolejnych dni ustawowo wolnych od pracy.
Z okresem tym wiążą się kolędy, rodzinne spotkania, wypieki i zwyczaje noworoczne. Współczesne świąteczne atrakcje zaczynają działać znacznie wcześniej — niektóre już w listopadzie.
Prezenty mogą poczekać do świętego Bazylego
W cypryjskiej tradycji z podarunkami związany jest Agios Vasilis, czyli święty Bazyli. Jego wspomnienie przypada 1 stycznia.
Stąd zwyczaj wręczania prezentów w Nowy Rok. Z tym dniem wiąże się również vasilopita — ciasto z ukrytą monetą, której znalezienie ma przynieść pomyślność.
Współczesne rodziny łączą różne zwyczaje i nie wszystkie wręczają prezenty w tym samym terminie. Noworoczna tradycja nie zmienia jednak daty samego Bożego Narodzenia.
Jeśli więc chcemy złożyć cypryjskim znajomym bożonarodzeniowe życzenia, właściwym terminem jest 25 grudnia. Po grecku wystarczy powiedzieć: Καλά Χριστούγεννα — Kala Christougenna!









