Ćmy na Cyprze. Wyspa ma 27 gatunków endemicznych dla Europy

Cypr znalazł się w gronie sześciu europejskich państw, w których występuje ponad 20 gatunków ciem endemicznych dla Europy. Z najnowszych danych wynika, że na wyspie odnotowano 27 takich gatunków.

Nie oznacza to odkrycia 27 nowych gatunków ani tego, że wszystkie występują wyłącznie na Cyprze. Określenie „endemiczne dla Europy” dotyczy gatunków, których naturalny zasięg ogranicza się do naszego kontynentu. Tak wysoki wynik świadczy jednak o wyjątkowej różnorodności cypryjskiej przyrody.

Pierwsza europejska ocena zagrożenia ciem

Dane pochodzą z pierwszej kompleksowej Europejskiej Czerwonej Listy Ciem. Przygotowane na zlecenie Komisji Europejskiej opracowanie obejmuje 3082 gatunki występujące w Europie, w tym 704 europejskie endemity.

Stan poszczególnych gatunków oceniono według kryteriów Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Badacze analizowali między innymi obszar występowania, zmiany liczebności populacji oraz zagrożenia dla środowisk, w których żyją ćmy.

Cypr, z 27 odnotowanymi europejskimi endemitami, znalazł się w grupie zaledwie sześciu państw posiadających ponad 20 takich gatunków. Wynik zwraca uwagę na znaczenie wyspy dla ochrony europejskiej bioróżnorodności.

Ćmy to nie tylko szkodniki w szafie

Słowo „ćma” często kojarzy się z niewielkim owadem krążącym wokół lampy albo ze szkodnikami niszczącymi ubrania i żywność. W rzeczywistości ćmy tworzą niezwykle zróżnicowaną grupę motyli, a mole spotykane w mieszkaniach stanowią jedynie jej niewielką część.

Chociaż ćmy bywają potocznie nazywane nocnymi motylami, nie wszystkie prowadzą nocny tryb życia. Niektóre gatunki pozostają aktywne również w dzień.

Ćmy pełnią ważną funkcję w przyrodzie. Zapylają rośliny przede wszystkim po zmroku, kiedy większość dziennych owadów nie jest już aktywna. Stanowią również pokarm dla nietoperzy, ptaków, gadów, płazów i innych zwierząt.

Bez nich funkcjonowanie wielu ekosystemów zostałoby poważnie zaburzone.

Niektóre przypominają osy, inne nie potrafią latać

Europejskie ćmy znacznie różnią się wyglądem i rozmiarami. Część ma niepozorne, szare lub brązowe skrzydła, ale inne gatunki zachwycają intensywnymi kolorami i skomplikowanymi wzorami.

Niektóre potrafią przypominać osy albo szerszenie. Takie podobieństwo może odstraszać drapieżniki, które unikają owadów kojarzonych z bolesnym użądleniem.

Największe europejskie gatunki osiągają rozpiętość skrzydeł wynoszącą około 15 centymetrów. Istnieją również ćmy, których samice mają zredukowane skrzydła i nie potrafią latać.

Co zagraża ćmom na Cyprze i w Europie?

Europejska ocena przynosi niepokojące wnioski. Blisko 11 procent przebadanych gatunków ciem w Europie jest zagrożonych wyginięciem. Na obszarze Unii Europejskiej odsetek ten wynosi prawie 12 procent.

W przypadku około jednej czwartej gatunków naukowcy nie dysponują wystarczającą ilością informacji, aby wiarygodnie określić stan ich populacji. Problem jest szczególnie widoczny wśród endemitów, ponieważ około 35 procent z nich zakwalifikowano jako gatunki niedostatecznie rozpoznane.

Największym zagrożeniem jest przekształcanie i niszczenie naturalnych siedlisk. Na sytuację ciem wpływają także:

• zmiana klimatu,
• intensywne rolnictwo,
• stosowanie pestycydów,
• rozbudowa miast,
• fragmentacja naturalnych siedlisk,
• zanieczyszczenie środowiska,
• sztuczne światło nocą.

Nocne oświetlenie może im szkodzić

Silne oświetlenie dróg, budynków, parkingów, hoteli i obiektów turystycznych może zaburzać naturalną aktywność ciem.

Owady kierują się światłem, zamiast szukać pokarmu lub partnera. Długotrwałe krążenie wokół lamp wyczerpuje je i zwiększa ryzyko, że zostaną zjedzone przez drapieżniki.

Zanieczyszczenie światłem może także utrudniać rozmnażanie oraz przemieszczanie się pomiędzy siedliskami. Problem ma szczególne znaczenie w intensywnie zabudowywanych częściach wybrzeża.

Potrzebne są dalsze badania

Autorzy raportu zalecają ochronę i odtwarzanie siedlisk, ograniczenie zanieczyszczenia światłem oraz dokładniejsze monitorowanie populacji ciem. Jest to szczególnie ważne w regionach, z których nadal pochodzi niewiele danych.

Dla Cypru nowy raport jest jednocześnie wyróżnieniem i zobowiązaniem. Obecność 27 europejskich endemitów pokazuje, że wyspa pozostaje ważnym obszarem dla ochrony gatunków, które poza Europą nie występują nigdzie na świecie.

Nie wiadomo jednak, ile spośród tych 27 gatunków występuje wyłącznie na Cyprze. Europejska Czerwona Lista wskazuje gatunki endemiczne dla całego kontynentu, dlatego danych tych nie należy przedstawiać jako listy cypryjskich endemitów.

Źródła: Komisja Europejska, Europejska Czerwona Lista Ciem, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Cypryjska Agencja Informacyjna