Gdy groby bliskich są daleko. Wszystkich Świętych na emigracji

Gdy groby bliskich są daleko, Wszystkich Świętych może być jednym z tych dni, w których mocniej odczuwamy odległość od Polski. Wracają wspomnienia rodzinnych wyjazdów na cmentarz, światła zniczy i osób, których już z nami nie ma. Mieszkając na Cyprze, szukamy własnego sposobu, by zatrzymać się przy tych wspomnieniach.

W rodzinnych rozmowach pojawiają się znajome pytania: kto pojedzie na cmentarz, kto kupi kwiaty, czy udało się już uporządkować grób. Ktoś wspomina o pogodzie, ktoś ustala godzinę spotkania przy bramie. Z Cypru możemy w tej rozmowie uczestniczyć, choć przy rodzinnym grobie tym razem nas zabraknie.

Czasem prosimy tylko: „Zapalcie też znicz ode mnie”. To krótkie zdanie mieści w sobie wiele — wdzięczność, tęsknotę i pragnienie, żeby choć w ten sposób być częścią wspólnego odwiedzania bliskich.

Wszystkich Świętych na emigracji. Dzień, w którym brakuje znajomych gestów

Można dobrze czuć się na Cyprze, mieć tutaj dom, pracę i bliskich ludzi, a jednocześnie tęsknić za początkiem listopada w Polsce. Za drogą na cmentarz, którą zna się od dzieciństwa. Za spotkaniem krewnych między alejkami. Za wieczornym światłem zniczy i powrotem do domu na gorącą herbatę.

We wspomnieniach zostają drobiazgi. Szeleszczące pod nogami liście, zmarznięte dłonie, zapach chryzantem. Czyjś głos przypominający, żeby osłonić płomień przed wiatrem. Wtedy były zwykłą częścią dnia. Po latach mogą przywoływać konkretną osobę równie wyraźnie jak fotografia.

Na Cyprze otoczenie nie zawsze przypomina o tej dacie. Obok toczy się codzienne życie, ktoś idzie do pracy, ktoś robi zakupy, turyści spędzają urlop. A my myślami wracamy do cmentarnej alejki oddalonej o tysiące kilometrów.

„W tym roku znowu nie dam rady przyjechać”

Za takim zdaniem mogą stać obowiązki zawodowe, koszty podróży, zdrowie albo opieka nad dziećmi. Czasami trudno znaleźć kilka wolnych dni. Bywa też, że wyjazd, który wydawał się możliwy, trzeba w ostatniej chwili odwołać.

Mimo tych powodów może pojawić się żal. Zwłaszcza gdy rodzina przesyła zdjęcie uporządkowanego grobu albo opowiada o wspólnej wizycie. Chcielibyśmy tam być, postawić kwiaty własnymi rękami i przez chwilę po prostu postać w znajomym miejscu.

Nieobecność przy grobie nie oznacza braku pamięci. Wizyta podczas kolejnego pobytu w Polsce też będzie miała znaczenie. Można przyjść w zwykły dzień, bez tłumu i pośpiechu, z czasem na wspomnienia, które trudno zmieścić między jednym rodzinnym spotkaniem a drugim.

Pamięć ma też swoje codzienne miejsca

Daleko od rodzinnego cmentarza szczególnego znaczenia nabierają rzeczy, które mamy przy sobie. Zdjęcie stojące na półce. Odręcznie zapisany przepis. Kubek przywieziony z domu albo wiadomość, której wciąż nie chcemy usuwać z telefonu.

Dla jednej osoby sposobem na przeżycie tego dnia będzie modlitwa i zapalenie świecy. Dla innej rozmowa z rodzeństwem, obejrzenie albumu albo spokojny spacer. Można przygotować potrawę, którą gotowała mama lub babcia, i opowiedzieć dzieciom, skąd wzięła się w rodzinie.

Nie trzeba przy tym szukać wyłącznie uroczystych historii. Bliskich pamiętamy także przez ich żarty, przyzwyczajenia i powiedzenia. Przez to, jak parzyli herbatę, czego nie lubili i z czego potrafili się śmiać. W takiej rozmowie obok smutku może pojawić się uśmiech.

Każdy może przeżyć ten dzień po swojemu

Jedni potrzebują towarzystwa, inni wolą pobyć sami. Ktoś chce długo rozmawiać o zmarłych, a ktoś inny zachowuje wspomnienia dla siebie. Nawet w jednej rodzinie ten dzień może wyglądać inaczej dla każdej osoby.

Jeśli wiemy, że komuś szczególnie brakuje bliskich, możemy zadzwonić, zaprosić go na kawę albo zaproponować wspólny spacer. Zostawić mu możliwość rozmowy, bez nalegania i szukania słów, które miałyby wszystko naprawić.

Gdy groby bliskich są daleko, pozostaje tęsknota za miejscem, do którego chcielibyśmy tego dnia pójść. Zostają też wspomnienia, którymi możemy się podzielić tutaj, na Cyprze. Czasem wystarczy telefon do rodziny i jedno pytanie: „Pamiętasz, jak…?”. A potem opowieść o kimś, kogo nadal bardzo nam brakuje.